Processierups

Direct op zoek naar een ongediertebestrijder? Vul hieronder de 4 cijfers van uw postcode in en Bel Direct!

Processierupsen

De processierups heeft zijn naam niet voor niets. Het is een kenmerk van deze rupsen om in een colonne achter elkaar aan te kruipen, een processie dus. In Nederland waren processierupsen nooit echt aanwezig. Vanaf halverwege de jaren 80 kregen de provincies Noord-Brabant, Limburg en Gelderland last van de processierups en dan wel de eikenprocessierups. Sindsdien is de processierups ook naar andere provincies uitgebreid. Dit heeft tot gevolg dat we tegenwoordig elke zomer van mei tot en met juli flinke overlast in Nederland hebben van de eikenprocessierups. We noemen dit brandharen. Hierdoor kunnen mensen, maar ook honden last krijgen van allergieën. De processierups is dus niet zomaar een ‘schattig’ rupsje, maar kan in ernstige gevallen hele levens tot een hel maken.

Soorten processierupsen

De processierups is maar één van de stadia. Uiteindelijk zal de processierups zich ontwikkelen tot een vlinder. De vlinder die uit de processierups ontstaat, valt onder de zogenaamde tandvlinder. De tandvlinderfamilie kent ongeveer honderd soorten, waarvan er in Nederland maar één bekend is, de eikenprocessierups.

Eikenprocessierups

Oorspronkelijk is de eikenprocessierups een processierups die enkel in Zuid-Europa te vinden was. Vanaf de jaren 80 is deze rups ook veel te zien in Nederland en België. De eikenprocessierups wordt als een plaaginsect gekenmerkt. Dit komt voor door de aanwezigheid van brandharen op de rupsen. Deze haren kunnen soms ernstige allergische klachten bij mensen veroorzaken. Het zijn vooral de maande mei tot en met juni, dat de eikenprocessierups voorkomt en hevige overlast in buurten met veel eikenbomen veroorzaakt. Dit is namelijk de periode dat de eitjes van de rups uitkomen. De eikenprocessierups komt voor bij alle soorten eikenbomen en verplaatst zich in grote getale in processie ‘s nachts, op zoek naar bladeren van de eikenboom. De larven worden zo’n 3,5 millimeter lang en zij in eerste instantie oranjeachtig van kleur. In zijn proces tot vlinder veranderd hij nog enkele malen van kleur tot grijsblauw en vanaf de derde vervelling komen er donkere brandharen op de rug. Deze brandharen kunnen 0,2 tot 0,3 millimeter lang worden en veroorzaken de allergische reactie bij mensen. Dit kan ook zonder de rups aan te raken. De brandharen worden namelijk gemakkelijk door de wind meegevoerd.

Dennenprocessierups

De dennenprocessierups heeft als leefterrein de dennenboom en eventuele familie daarvan. De dennenprocessierups is in Nederland en België nog niet waargenomen. Hij komt voornamelijk voor in Zuid-Europa en Noord-Afrika. Een verschil met de eikenprocessierups is de wijze van processie. De eikenprocessierupsen kruipen achter elkaar aan, maar ook naast elkaar. Een processie bestaat dan uit meerdere ‘banen’. De Dennenprocessierups doet dit niet. Hun processie is maar één enkele rups breed. De rups kan enkele millimeters groot worden, maar er zijn ook exemplaren die gemakkelijk de 40 millimeter halen. Ook de dennenprocessierups heeft honderdduizenden brandharen op zijn lichaam, waar hij allergische reacties bij mensen en dieren kan veroorzaken. De kleur van de dennenprocessierups is bruin tot zwartachtig, met op de bovenkant rode vlekken. De onderzijde van de rups is geel.

Leefgebied van de processierups

Europa is een geliefd leefgebied van de processierups. In Zuid-Europa en Noord-Afrika komt vooral de Dennenprocessierups voor. Ook de eikenprocessierups komt oorspronkelijk uit Zuid-Europa, maar heeft zijn leefgebied naar het noorden uitgebreid. Zo hebben ook de Noordelijke Europese landen last van de processierups die vooral in het voorjaar op komt doemen.

Processierups in Nederland

In Nederland is enkel de Eikenprocessierups bekend. Andere soorten processierupsen zijn in Nederland of de omgevende landen nog niet waargenomen. Wel is het zo dat de eikenprocessierups al veel langer voorkomt in het zuiden van Nederland. Het noordelijke gedeelte van Nederland wordt pas sinds enkele jaren door de eikenprocessierups geteisterd. Hoewel de rups nog steeds veelvuldig voorkomt in het zuiden, is de rups tegenwoordig landelijk een algemeen plaaginsect.

Uiterlijke kenmerken van de processierups

De verschillende soorten rupsen lijken allen op elkaar en kunnen in lengte en in kleur verschillen. Sommige soorten zijn felgekleurd, terwijl andere soorten weer donker zijn. Het lichaam van de processierups is dan ook niet in een aantal delen op te delen, omdat de rups uit één enkel lichaam met segmenten bestaat met daaraan vast een kleine kop met twee grote ogen. De segmenten van het lichaam zorgen ervoor dat de processierups zich kan voortbewegen. Wat bij alle soorten processierupsen overeenkomt zijn de duizenden tot soms wel miljoenen brandharen die vooral op de rug van de rups zitten. Deze brandharen kunnen 0,2 tot 0,3 millimeter lang worden en kunnen door de wind meegevoerd worden. Mensen die met de haartjes in aanraking komen kunnen daardoor allergische klachten ontwikkelen.

Vergelijkbare insecten

De processierups kan verward worden met enkele rupsen die erop lijken, zoals de plakker Lymantria dispar, de bastaardsatijnrups en spinselmot. Bij de eerste twee soorten kunnen brandharen ook voor overlast zorgen. Deze rupsen laten overigens geen processiegedrag zien. Er bestaat ook een donsvlinder, die bedekt is met brandharen. Deze donsvlinder komt overal ter wereld voor, op plekken waar zich loofbomen, dennenbomen en struiken bevinden. De donsvlinder lijkt overigens niet op de uiteindelijke nachtvlinder die uit de procesrups ontstaat.

Leefwijze

Het leven van de processierups staat in het teken van eten en groeien, zodat het uit kan groeien tot een vlinder. Tijdens zijn leven vervelt de processierups zo’n zes tot zeven maal, waarna het veranderd tot een niet opvallende nachtvlinder. Rond september legt de nachtvlinder eitjes in de eikenboom, die dan in het volgende voorjaar uitkomen en de cyclus zich weer herhaald.

Wat eet een processierups?

De processierups gaat ‘s nachts op zoek naar voedsel. Dit zijn vooral bladeren van de eikenboom voor de eikenprocessierups. Dit doen ze gezamenlijk, door in een processie langs de boom naar de bladeren te kruipen. Tijdens de processie spinnen de rupsen een dik spinseldraad die de eik helemaal kan inpakken. De processierupsen kunnen een eikenboom ernstig beschadigen.

Vijanden van de processierups

De natuurlijke vijanden van de processierups zijn vooral de sluipwesp, de sluipvlieg en een bepaalde kever die al ruim 50 jaar in Nederland is uitgestorven, de grote poppenrover.

Voortplanting en levensduur

De levenscyclus van de vlinder die uit de processierups ontstaat is ongeveer 1 jaar. Van juli tot oktober legt de vlinder eitjes in de eikenboom. Deze eikenpakketjes komen in het voorjaar, van april tot en met juli uit. De rupsen uit de eitjes maken enkele fases door. In de eerste tot en met de derde fase zijn het jonge rupsen en van de vierde tot de zesde fase oudere rupsen. Hierna is de nachtvlinder gevormd.

Overlast en ziektes

De processierups veroorzaakt ernstige overlast in de maanden mei tot en met juni. De brandharen worden dan door de lucht verspreid en mensen en dieren krijgen allergische klachten, zoals huiduitslag, rode ogen en jeuk. Dit kan in veel gevallen vanzelf overgaan, maar soms is medicatie noodzakelijk. Bij ernstige vormen van allergie kunnen mensen zelfs gaan braken, hebben last van duizeligheid en krijgen koorts.

Processierups bestrijden